Hollywood we have a problem - Πώς οι ταινίες σταμάτησαν να ορίζουν την μαζική κουλτούρα
Η αντίστροφη μέτρηση για τα 98α Βραβεία Όσκαρ έχει ξεκινήσει με τον κόσμο του Χόλιγουντ να αναμένει την γιορτή του κινηματογράφου με ανυπομονησία. Πόσο μεγάλη είναι όμως η επιρροή του στην ποπ κουλτούρα του 2026;
Για δεκαετίες, το Χόλιγουντ δεν ήταν απλώς η βιομηχανία του κινηματογράφου. Ήταν ένας από τους βασικούς μηχανισμούς μέσα από τους οποίους διαμορφωνόταν η παγκόσμια mainstream κουλτούρα. Οι ταινίες λειτουργούσαν ως κοινά σημεία αναφοράς, ως πολιτιστικά γεγονότα που ένωναν διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, ηλικίες και χώρες γύρω από τις ίδιες εικόνες, φράσεις και αφηγήσεις. Από το Star Wars και το Jurassic Park μέχρι τον Τιτανικό και το Matrix, ο κινηματογράφος είχε τη δύναμη να καθορίζει τη δημόσια συζήτηση και να αφήνει αποτύπωμα που διαρκούσε χρόνια.
Στη δεκαετία του ’90, μια μεγάλη κινηματογραφική πρεμιέρα δεν ήταν απλώς ένα προϊόν ψυχαγωγίας. Ήταν ένα συλλογικό ραντεβού. Οι θεατές έμπαιναν στις αίθουσες σχεδόν ταυτόχρονα, συζητούσαν τις ίδιες σκηνές, άκουγαν τα ίδια soundtrack, μιμούνταν τους ίδιους χαρακτήρες. Το σινεμά λειτουργούσε ως κοινός πολιτιστικός παρονομαστής, σε μια εποχή όπου τα μέσα ήταν λιγότερα και η προσοχή πιο συγκεντρωμένη.
Η διάσπαση της κοινής εμπειρίας
Σήμερα, το Χόλιγουντ εξακολουθεί να παράγει ταινίες με τεράστια budgets και υψηλές εισπράξεις, όμως η πολιτιστική του ισχύς δεν είναι πια η ίδια. Ακόμη και τα μεγαλύτερα blockbusters δυσκολεύονται να αποκτήσουν τον χαρακτήρα «γεγονότος» και να παραμείνουν ζωντανά στη συλλογική μνήμη πέρα από μερικές εβδομάδες.
Η έκρηξη των streaming πλατφορμών έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνεται το περιεχόμενο. Οι ταινίες δεν έχουν πλέον έναν σαφή χρόνο και τόπο συνάντησης με το κοινό, κυκλοφορούν ταυτόχρονα με δεκάδες άλλες παραγωγές, χάνονται μέσα σε αλγορίθμους και playlists και καταναλώνονται αποσπασματικά.
Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι το φαινόμενο Barbenheimer, που συνδύασε την κυκλοφορία δύο ταινιών (Barbie και Oppenheimer) με πρωτόγνωρο hype στα social media. Αν και οι ταινίες κατάφεραν να τραβήξουν κοινό στις αίθουσες, η προσοχή ήταν κατακερματισμένη, με συζητήσεις που περιστρέφονταν περισσότερο γύρω από memes και viral trends παρά γύρω από την ίδια την καλλιτεχνική αξία των ταινιών.
Η επικράτηση των franchise και των sequels
Παράλληλα, η ίδια η βιομηχανία έχει μετακινηθεί προς μια πιο ασφαλή, εταιρική λογική παραγωγής. Τα sequels, τα remakes και τα κινηματογραφικά σύμπαντα κυριαρχούν, περιορίζοντας τον χώρο για νέες, ριψοκίνδυνες αφηγήσεις.
Το Marvel Cinematic Universe, για παράδειγμα, εξακολουθεί να αποφέρει τεράστια έσοδα και να προσελκύει φανατικό κοινό, όμως σπάνια δημιουργεί τις ίδιες εμβληματικές στιγμές που άφησαν εποχή οι ταινίες των 90s. Οι ταινίες σχεδιάζονται για να λειτουργούν σε παγκόσμιες αγορές και σε πολλαπλές πλατφόρμες, όχι απαραίτητα για να δημιουργούν συλλογική εμπειρία.
Το μέλλον του κινηματογράφου στη μαζική κουλτούρα
Ταυτόχρονα, η mainstream κουλτούρα έχει μετατοπιστεί σε άλλα πεδία. Οι νεότερες γενιές μεγαλώνουν με TikTok, YouTube και gaming, όπου η ταχύτητα παραγωγής περιεχομένου και η διαρκής αλληλεπίδραση με το κοινό καθορίζουν πλέον τα trends. Ένα meme, ένα viral clip ή ένα gaming event μπορούν να παράγουν μεγαλύτερη και ταχύτερη πολιτιστική απήχηση από μια ταινία με budget 200 εκατομμυρίων δολαρίων, όπως αναφέρει σε άρθρο του το Tvore.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το σινεμά έχει χάσει την αξία του. Σημαίνει ότι έχει χάσει την προνομιακή του θέση ως το μέσο που όριζε τη μαζική κουλτούρα. Το κοινό πλέον δεν περιμένει με αγωνία την πρεμιέρα μιας ταινίας, καταναλώνει περιεχόμενο όπου και όποτε θέλει, δημιουργώντας μικρά, παράλληλα σύμπαντα ενδιαφέροντος.
Το Χόλιγουντ δεν εξαφανίστηκε, απλώς έπαψε να βρίσκεται στο κέντρο του πολιτιστικού σύμπαντος. Οι ταινίες παραμένουν σημαντικές, αλλά η συλλογική εμπειρία και η μαζική αναγνώριση είναι πιο σπάνιες. Η εποχή όπου μια ταινία μπορούσε να ορίσει μια γενιά έχει, προς το παρόν, περάσει. Η μεταβαλλόμενη κουλτούρα δεν είναι κατ’ ανάγκη κακή, είναι διαφορετική, γρηγορότερη και πιο πολυδιάστατη, αλλά και πιο απαιτητική για εκείνους που θέλουν να αφήσουν πραγματικό αποτύπωμα.
